Բանալիներ, նոտաներ ու օկտավաներ (ամփոփում)

Երաժշտական տարբեր գործեր նվագելու համար հաճախ գործածում ենք մեր երկու ձեռքը: Լավագույն օրինակը ստեղնաշարային գործիքներն են, ասենք դաշնամուրը: Ձախ ձեռքն ու աջը նվագում են միասին (սկսնակների դեպքում՝ նախ առանձին-առանձին):

Ձախ ձեռքի նոտաները բասի բանալու «թագավորության» մասն են կազմում, իսկ աջ ձեռքինը՝ սոլի բանալու:

Բաս բառացի նշանակում է ցածր: Այսինքն, սա էլ մեզ հուշում է, որ ստեղների վրա սոլի բանալիով նշում ենք բարձր, վերևի նոտաները, իսկ բասով՝ ցածր, ներքևի: Դաշնամուրը (այլ գործիքներ էլ) շատ նոտաներ ունեն, այսինքն մեզ արդեն հայտնի ութ նոտաները (և մի քանի այլ, «սև» նոտաներ, որոնց կծանոթանանք հետո) կրկնվում են: Այսինքն ստեղնաշարի վրա կա մի քանի «դո», մի քանի «ռե», ու էդպես շարունակ: Լավ դաշնամուրը պետք է ունենա 88 ստեղն (կամ նվագելու ընդհանուր 88 «նոտա»): Որպեսզի տարբերենք մի դո նոտան մեկ այլ դո նոտայից, դրանք նշում ենք թվերով, կամ հատուկ բառով, (օրինակ՝ «մեծ օկտավայի դո»): Էստեղ երկու հիմնական համակարգ կա, որ գործածության մեջ են (և մենք դրանց արդեն ծանոթացել ենք): Գիտական համակարգի դեպքում ստեղնաշարի առաջին դո կամ C նոտան նշվում է հենց որպես C1, երկրորդը՝ C2, և էդպես ըստ տվյալ դաշնամուրի նոտաների թվի: Որոշ դեպքերում դաշնամուրի ամենավերին (աջից ամենավերջին) նոտան կարող է լինել C8, այլ դեպքերում էլ դաշնամուրը կարող է վերջանալ այլ նոտայով, օրինակ՝ G7 (յոթերորդ սոլ նոտան):   piano ՄԻՆՉև C4 ՆՈՏԱՆ ՆՎԱԳՈՒՄ ԵՆՔ ՁԱԽ ՁԵՌՔՈՎ, C4-ից վեր՝ ԱՋՈՎ: Որոշ նոտաներ կարելի է նվագել և՛ ձախ, և՛ աջ ձեռքով (օրինակ հենց C4-ը, ու հիմնականում նրան հարակից նոտաները), ու ոչ մի երգահան դրա պատճառով ինքնասպանություն չի գործել դեռ 😉 Մյուս համակարգն անվանում են Հելմհոլցի համակարգ, որն ավելի շատ գործածում են «դո-ռե-մի» նոտային համակարգի հետ, և որով դաշնամուրի ու այլ գործիքների ամբողջ ստեղնաշարը բաժանվում է օկտավաների ըստ հետևյալ հերթականության. — կոնտրոկտավա, — մեծ օկտավա, — փոքր օկտավա, — առաջին օկտավա, — երկրորդ օկտավա, — երրորդ օկտավա (երբեմն դաշնամուրի վրա առկա է չորրորդ օկտավան):

Օկտավաներն ըստ Հելմհոլցի համակարգի

Օկտավաներն ըստ Հելմհոլցի համակարգի

Առաջին օկտավան կամ C4-C5 հատվածում ընկած նոտաները կարելի է նաև գտնել դաշնամուրի ոտնակների (պեդալների) համեմատությամբ, որովհետև պեդալներին զուգահեռ էլ գտնվում է առաջին օկտավան: Սկսնակները հիմնականում շփվում են առաջին օկտավայի հետ սկզբում (աջ ձեռքով), և C3-ից մինչև C5-ն ընկած տարածքն է, որ ամենահաճախն ենք լսում ու գործածում (կամ դրանից միքիչ ավել): notes   Ահա մի պարզ ՀԱՆՁՆԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ, որով կարող եք ստուգել՝ լավ հասկացե՞լ եք նոտաները, թե՞ չէ. Եթե ունեք դաշնամուր կամ այլ հարվածային գործիք, փորձեք դրա վրա գտնել ու նվագել հետևյալ նոտաները. C4 — C4 — E4 — E4 — G4 — G4 — A4 — B4 — C5 — C5 — C3

Երաժշտության տեսություն. հիմունքներ

Սոլֆեջո

Որոշ միջավայրերում, երբ ասում են սոլֆեջոո, ի նկատի են ունենում շատ գաղափարներ ու թեմաներ՝ կապված երաժշտության հետ: Այլ տարածքներում սոլֆեջոն ունի ավելի նեղ իմաստ, և «սոլֆեջոո» բառի փոխարեն կիրառում են «երաժշտության տեսություն» հասկացությունը որպես ավելի համպարփակ տերմին: Սոլֆեիոյի երկու սահմանում ըստ Merriam-Webster-ի, օրինակ.

1. Սոլ-ֆա վանկերի գործածումը երաժշտական գամմայի կամ մեղեդու նկատմամբ,
2. երգեցողական վարժություն հատկապես սոլ-ֆա վանկերի գործածմամբ:

Իմ բլոգում ես սոլֆեջոն կիրառում եմ լայն իմաստով, որպես հոմանիշ «երաժշտության տեսություն» հասկացությանը, և ոչ թե ըստ Ուեբսթերի սահմանումների: Չնայած նախընտրում եմ հենց «Երաժշտության տեսությու» հասկացությունը:

Սոլֆեջոն առարկա է, որը սովորում կամ պարապում են, ինչպես այլ առարկաներ, օրինակ մայրենի կամ օտար լեզու: Լեզվի նման, սոլֆեջոյի միջոցով էլ սովորում ենք ինչպես «գրել», այնպես էլ «խոսել» ու «լսել» երաժշտական իմաստով:

Երաժշտությունը լեզու է, որով մարդիկ շփվում են: Այդ լեզուն ունի նաև քերականություն: Սոլֆեջոն կամ երաժշտության տեսությունը հենց այդ լեզուն է: Ինչպես, ասենք, հայերենում, այնպես էլ երաժշտական լեզվում կա նախադասություն (պարզ ու բարդ), սկիզբ, վերջ, բազմակետ, բացականչական ու այլ նշաններ, շարահյուսություն: Այսօր կսկսենք սովորել «կարդալ» և «գրել» երաժշտության համամարդկային լեզվով <:)

Տողեր

Ինչպես այլ լեզուները, երգեցողական լեզուն էլ գրում ենք՝ օգտագործելով տողեր: Բայց երգեցողական տողերը հինգն են:

Գրում ենք ինչպես գծերի միջև, այնպես էլ դրանց վրա և դրանցից վեր ու վար: Անգամ կարող ենք ավելացնել լրացուցիչ գծիկներ որոշ նոտաների համար: Ահա տողերն ու որոշ նոտաներ.

նոտաներ

Տողերը հինգն են, ինչպես որ մեր ձեռքի ու ոտքի մատները: Կար ժամանակ, որ հենց ձեռքի մատներն էին օգտագործում խմբակային երգեցողությունը կազմակերպելու և վարելու համար:

Տողերն ու նոտաներն ամփոփված են տակտի մեջ: Տակտն ունի սկիզբ ու վերջ, որոնք գծում ենք ուղղահայաց գծիկով՝ իրար միացնելով բոլոր հինգ գծերը.

4 staff

Այդ երու ուղղահայաց գծերի միջև եղած հատվածն էլ հենց կոչում ենք տակտ: Երբ ավարտվում է մի տակտը, դրանից հետո միանգամից սկսվում է մյուսը: Յուրաքանչյուր տակտ մյուսից անջատված է միայն մի ուղղահայաց գծով, որն էլ ազդարարում է միաժամանակ առաջին տակտի վերջն ու երկրորդի սկիզբը: Տակտերը յուրօրինակ չափման միավորներ են, որոնք միասին կազմում են արտահայտություններ, նախադասություններ, պարբերություններ: Կարճ երաժշտական գործերն ունենում են քիչ տակտեր, երկարները՝ շատ:

Նոտաներ

Նախորդ պատկերներում արդեն տեսանք նոտաների օրինակներ: Երաժշտական լեզվի կոնտեքստում նոտաները կարելի է համեմատել տառերի հետ:

Նոտաները նշելու երկու հիմնական համակարգ կա: Եվրոպական շատ երկրներում (և մեզ մոտ) օգտագործում են դո-ռե-մի համակարգը, որտեղ նոտաներին տրվում են հետևյալ անունները.

Հիմնը լսելու համար՝ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Johannes.Hymnus.ogg

adsfa

ադֆ

  1. Do
  2. Re,
  3. Mi,
  4. Fa,
  5. Sol,
  6. La,
  7. Si (նաև՝ Ti)

ադսֆ

ասդdfga

Եվ ահա նոտաները՝ տողերի վրա:

1 notes

Արդեն տեսանք, որ կա յոթ նոտա՝ դո, ռե, մի, ֆա, սոլ, լյա, սի: Բայց վերևում էլ տեսանք, որ տողերի վրա և դրանցից դուրս նոտաները շարունակվում են մինչև էհե՜յ եսիմ ուր… անգամ գծում ենք արհեստական գծիկներ ավելի բարձր (ու ավելի ցածր) նոտաները նշելու համար: Գծիկները թող չվախեցնեն: Դրանց և շատ բարձր ու ցածր նոտաներին կանրադառնանք հաջորդ գրառումներում:

Հենց որ հասնում ենք «սի» նոտային, ամեն ինչ սկսվում է նորից՝ «դո»-ից մինչև վերջին «սի»-ն ու նոր «դո»-ն: 

2 notes

Ուշադրություն դարձրեք նաև տակտերի վրա: Տվյալ դեպքում (ու հաճախ) չորս նոտաները միասին կազմում են մեկ տակտ:

Ութ նոտայից բաղկացած նոտաների խումբը, որը սկսվում ու ավարտվում է նույն նոտայով, կոչում են լադ: Այսինքն լադն ունի յոթ տարբեր և մեկ «վերարտադրվող» կամ «կրկնվող» նոտա (առաջին նոտան, որը նաև վերջում է դրվում).

Օկտավայի օրինակ՝ սկսվող ու վերջացող «դո» նոտայով:

Լադի օրինակ՝ սկսվող ու վերջացող «դո» նոտայով, որը պարունակում է յոթ նոտա (ութերորդն առաջինի «վերարտադրությունն է»):

ьздсфаф

ՀԱՆԳԻ՛ՍՏ,

ԱՌԱՆՑ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 😉

Չշփոթվելու համար նորից ուղղակի հիշենք, որ ունենք յոթ նոտա: Դրանց անուններն անգիր անելուց հետո արդեն կարող ենք սկսել սովորել դրանք գրել:

Սկզբի համար կարելի է հիշել երեք «դո»-երի դիրքը տողերի համեմատությամբ.

3 dos

Մեջտեղի «դո»-ն երրորդ գծի վրա է դիրքավորված: Առաջին «դո»-ի համար գծում ենք փոքրիկ հորիզոնական գծիկ: Երրորդի համար՝ երկու գծիկ:

«Դո»-երից արդեն կարելի է կառուցել մյուս նոտաները, հերթականությամբ:

Իսկ հիմա, երբ գիտենք նոտաների անունները, կարող ենք նկարել տակտ ու նոտաներ, եկեք նոտաներին ավելի մոտիկից նայենք: Եթե ուշադիր էիք, արդեն տեսաք, որ նոտաները կարող են ունենալ պոչիկներ ու լինել «լիքը» (սևով ներկված), նաև լինել «դատարկ» (սև չներկած կամ թափանցիկ) ու անպոչ, ինչպես վերջին նկարում: Տարբերություններին կծանոթանանք ավելի ուշ, հաջորդ գրառումների ժամանակ:

Նոտագրության երկրորդ համակարգը, որն ավելի շատ է օգտագործվում ԱՄՆ-ում, չնայած նաև տարածված է Եվրոպայում (հատկապես Միացյալ Թագավորություններում), օգտագործում է լատիներեն այբուբենի առաջին յոթ տառերը, միշտ մեծատառ, որպես նոտաների անուններ:

  • C -Դո
  • D — ռե
  • E — մի
  • F — ֆա
  • G — սոլ
  • A — լյա
  • B — սի
5 latin letters
Երկու համակարգերն էլ գործածվում են, և պետք է ուղղակի անգիր անել անվանումները: Պետք է հիշել, որ «դո»-ին համապատասխանում է C-ն: Այսինքն նոտագրությունը ոչ թե սկսում ենք A տառով, այլ՝ C-ով: Երկրորդ՝ լատինական տառերով, համակարգը հիշելու համար կա մեկ այլ հետաքրքիր հնարք. տողերի միջև գրվող տառերը միասին ստեղծում են FACE բառը (բառացի «դեմք»): Ուստի կարելի է այդպես հիշել այդ նոտաները.

Տողամիջերի էս լատինատառ նոտաները լռիվ «դեմք» են ;)))

Իսկ տողերի վրայի նոտաներն էլ (EGBDF) կարելի է հիշել՝ անգիր անելով որոշ նախադասություններ, կամ անգամ ստեղծելով այդպիսիք: Ահա մի տարածված նախադասություն. Every Good Boy Does Fine (կամ խիստ բրիտանական օրինակ. Every Good Boy Deserves Fudge):
ադսֆա
ասդֆ

ԱՄՓՈՓԵՆՔ՝ ՀԻՇԵԼՈՎ.

affa

— Երաժշտությունը գրում են հորիզոնական հինգ գծերի օգնությամբ (դրանց վրա, միջև, վերևում ու ներքևում),

— Երաժշտական նոտաները գրվում են տակտերով, որոնք ստանում ենք հինգ հորիզոնական գծերն իրար երկու ուղղահայաց գծերով (սկզբից ու վերջից) միացնելով,
ադսֆֆ
— Երաժշտությունը գրում ու կարդում ենք նախ և առաջ նոտաների միջոցով, որոնք յոթն են՝ դո, ռե, մի, ֆա, սոլ, լյա, սի (կամ C, D, E, F, G, A, B),
դսֆադս
— Նոտաները կարելի է գրել և կարդալ ինչպես «դո-ռե-մի…» վանկերի, այնպես էլ լատիներեն այբուբենի տառերի միջոցով,
աֆդաս

— Ութ նոտայից բաղկացած խումբը, որը պարունակում է յոթ տարբեր ու մեկ «վերարտադրվող» նոտա, և սկսվում ու ավարտվում է միևնույն նոտայով (օր.՝ «դո»-ով կամ ցանկացած այլ նոտայով), կոչվում է «լադ»:

դսֆաֆ

Հ. Գ. Մի կողմից այն, ինչ կիսում եմ, սովորել եմ ինքս տարբեր աղբյուրներից (այդ թվում՝ ուսուցիչներից ու մասնագիտական դասագրքերից): Մյուս կողմից, խորհուրդ կտամ միշտ էլ փնտրել մասնագետի ուղղորդում՝ չբավարարվելով այսպիսի ներածական բնույթի նյութերով (որոնց նպատակն է «հավասարը՝ հավասարին» մեթոդով օգնել ծանոթներիս ու անծանոթներիս): Ուղղակի կարևոր եմ համարում նշել, որ ես ինքս էլ ուսանող եմ, ու ոչ թե պրոֆեսիոնալ ուսուցիչ: